فرهنگستان علوم اسلامی قم 31 ارديبهشت 1399 ساعت 16:36 http://isaq.ir/vdcg.79qrak9qnpr4a.html -------------------------------------------------- درس اخلاق: عنوان : شاکر منعم باشیم نه شکرگزار لذائذ استاد سید منیرالدین حسینی -------------------------------------------------- چند بار شده که صبر في جنب الله تبارک و تعالي را «حُلو» بدانيم؟! شيرين بدانيم و احلي من کل حلو؟ آن چيزهايي که شیرين هستند و راحت هستند، ما ظاهراً گاهي هم شُکر مي‌کنيم، آیا شکر خدا مي‌کنيم يا شکر خود آن لذت را ؟! اين قابل توجه است. اين، شکر مُعطي است يا شکر آن چيزي که عطا شده از او به ما؟ شکرِ کدامش است؟ ا متن : به گزارش پایگاه اطلاع رسانی فرهنگستان علوم اسلامی، به مناسبت ایام ماه رمضان یکی از دروس اخلاق استاد سید منیرالدین حسینی خدمت خوانندگان محترم ارائه می شود؛ مقامات صبر و شکر در این سخنرانی به شکلی رسا و شیوا تبیین می شوند: *** اعوذ بالله السميع العليم من همزات الشياطين بسم الله الرحمن الرحيم و به نستعين انّه خير ناصر و معين و صلي الله علي سيدنا و نبينا ابي القاسم محمد و علي اهل بيته المعصومين المنتجبين و المکرمين و اللعن علي اعدائهم اعداء الله من الان الي يوم الدين. ... چند بار شده که صبر في جنب الله تبارک و تعالي را حُلو بدانيم؟! شيرين بدانيم و احلي من کل حلو؟ آن چيزهايي که شیرين هستند و راحت هستند، ما ظاهراً گاهي هم شُکر مي کنيم، شکر خدا مي کنيم يا شکر خود آن لذت را ! اين قابل توجه است. اين، شکر مُعطي است يا شکر آن چيزي که عطا شده از او به ما؟ شکرِ کدامش است؟ اگر شکر مُعطي منه باشد، که کفار هم اين مرتبه شکر را دارند. دلباختگيِ نسبت به چيزي که داراي يک لذتي است، که همه، اين مراتبش هست. اين نشد. بنده عرض مي کنم که اين الهي شکر، رابطه الهي اش با شکر و نعمت چطوري برقرار مي شود؟ در همين يک مقدار دقت کنيم. چون شما لذتي برايتان حاصل مي شود، انبساطي برايتان حاصل مي شود؛ به اين انبساط، شاکر هستيد يا خدا را شکر مي کنيد در عطايش؟ اگر خداوند متعال شکر بشود در عطائش، شما در آن موقعي هم که في جنب الله در راه خدا، در يک شدتي قرار بگيريد، جاي شکر هست، يعني بدترش مي شد. نه! يعني شما در مُضيف خانه خدا هستيد، آوردندتان در بيمارستان به شما دواي خاصي دادند که معالجه بشويد. او که خداي نخواسته از روي بخل و حسد و ظلم و نقص که يک وقتي آدم را به چيزي مبتلاء نمي کند. براي اينکه اين آماده بشود، براي عطاء بعد و مرتبه بعد برايش نافع است که با همين دواي تلخ هم معالجه بشود. و الا اگر نفعش باشد که به وسيله شيريني معالجه بشود، به وسيله شيريني مي دهند. ولي نفعي است که خود آن نفع براي ما موجب لذت نفس نيست، موجب ابتهاج ظاهري اوليه نيست. در چيزي که موجب ابتهاج نباشد، اگر شکر، حقيقي واقع بشود؛ يعني انبساط پيدا بشود بر نعمت، نه بر قدرت تحمل خودش. آدم گاهي است يک کار سختي را انجام مي دهد، شيرين است در دهانش براي اينکه مي تواند کار سخت انجام بدهد. گاهي است، خير، شيرين است، براي اينکه او قرار داده. هرچه که تو بپسندي، من مورد پسندم هست و شاکرم بر آن. بلکه شيرين است در نظرم آن چيزي که تو شيرين مي پسندي. اگر اين طوري باشد، ما هيچ وقت از شدائد گله نبايد داشته باشيم. اگر حَمْدَ الشَّاكِرِينَ‏ لَكَ‏ عَلَى‏ مُصَابِهِمْ که در زيارت عاشورا مي گوييم اللَّهُمَّ لَكَ‏ الْحَمْدُ حَمْدَ الشَّاكِرِينَ‏ لَكَ‏ عَلَى‏ مُصَابِهِمْ اگر يک همچين چيزي باشد که بر چيزي که اصابت مي کند به آدم، آدم واقعاً اهل حمد و شکر باشد، نه بر قدرت. نمي گويد لَكَ‏ الْحَمْدُ حَمْدَ الشَّاكِرِينَ‏ لَكَ‏ بر اينکه قدرت صبر بهم دادي که مقاومت کنم. اصل مطلب را قابل شکرگذاري مي داند. موجب ابتهاج نفس نيست، يک. دو، از قدرت صبرش هم شکر نمي کند. از نفس مصيبت شکر مي کند. يعني نفس مصيبت چون مرضي تو است، مرضي من است. چون عطاء تو است، در مذاق من شيرين است. اگر شيرين نيايد، گله از خودش دارد. مي گويد خدايا! و اجعل الصبر في جنبک احلي من کل حلو صبر در جنب تو، در راه تو، براي تو، اين را از حالت تلخي در آور. نگذار نفس، حاکم باشد که تلخي اش را مرتباً به من بچشاند. خودت والي من باش، خودت صاحب اختيار من باش. بسياري از اموري که براي ما واقع مي شود و ما را به فزع مي آورد، اگر از اين باب بهش نگاه کنيم، براي ما لذت مي آورد. حالا من نمونه هايي اش را در کوچک و بزرگ عرض مي کنم. شما مختلف، در ايام سال، بعضي وقت ها مي رويد خانه، زن و بچه تان بهتان گرم هستند، خودشان را هم مهيا کردند از نظر وضع خانه و تميز کردن و مرتب کردن و طبخ غذا و آرايش و غير ذلک و پذيرايي مي خواهند بکنند از شما به صورت بهترين مهمان و بهترين عزيز. اين مرتبه اش را شما باز دو شکل مي شود برخورد بکنيد. يکي اينکه بگوييد خب به هر حال يک مقدار ما محبت کرديم به خانواده مان، او هم بايد اين طوري سلوک کند. اين يک شکل است. يک شکل اين است که نعمت خدا مي بينيد، مي گوييد خداوند متعال اين طوري قرار داده و شکر مي کنيد. اگر اين شکر، شکر للمُنعِم است، نه شکر للنعمه هست، مستقل از آن است. اگر شکر دارد واقع مي شود براي خدواند متعال، آن روزي که با شما عصباني هستند و شما آنها را ظالم مي دانيد بر خودتان، به هر حال آن روز هم نه آنها از دستگاه خدا در رفتند، نه شما. هيچ کدام تان واجب الوجود نشديد، واجب بالذات نشديد، هر دوتان واجب بالغير هستيد. هر دوتان هم در دار تکليف هستيد. خانه تان هم تکه اي است، زميني است از دار تکليف. شرايط تان هم از همين است. آن روز که اينها بر شما سخت مي گيرند اگر عصباني نشديد، صبر هم برايتان تلخ نبود، في جنب الله تبارک و تعالي حلو ديديد، آن وقت اصلا مي توانيد راحت آنجا سکوت کنيد يا راحت اثر خوب بگذاريد بر آنها، شرايط بندگي شان را فراهم کنيد. يا بالاتر من عرض کنم محال است در وقت غضب، بنده برگردد؛ رتبه اول، کظم غيظ، رتبه دوم، ابتهاج به صبر في جنب الله پيدا کند؛ محال است، بعدش از ناحيه خدا عطاء نشود. اصلاً من به نظر خودم مي آيد که وضع قلب زن خانواده منقلب مي شود بدون اينکه اين بخواهد حرف بزند. الکي گرم بگيريم. چطوري اگر اين در آن منزل وارد مي شد که منظم بود، قربون صدقه مي کردند همديگر را؛ حالا رفتار او را، نه اينکه مسخره بکند که او خيال کند اين از روي استهزاء دارد بهش با محبت. نه، باهاش با محبت سلوک کند، کوتاه بيايد، اعلام کند که من مي بپذيرم که من در حق شما کوتاهی کردم و طوري سلوک کند که سزاوار است در جنب الله تبارک و تعالي، آدم آن طوري سلوک بکند از تواضع و از اين تواضعش و از اين صبرش ابتهاج نداشته باشد که خدا قوت به من داد، من صبر کردم يا تواضع کردم. نه. به هر حال عطاء خداي تبارک و تعالي است. من در مهمان خانه خدا هستم. مهمان خانه خدا روزي که چلوکباب مي آورند، بايد بگويم الهي شکر. آن روزي هم که دوا مي آورند مي گويند بايد بخوري، اين دوا لازم است برايت، نافع است، بايد بگويم الهي شکر. چطور اگر امراض ظاهري، شما داشتيد و سخت درد مي کشيديد، دکتر يک دوايي که پيدا نمي شود در دنيا برايتان تهيه مي کرد مي آورد و شما مطلع بوديد که اين آمپول، اين سوزن، اين قرص، اين شربت، اين کپسول گير نمي آيد و اين از عطاء اين آقاي دکتر هست که رفته زير و رو کرده، داروخانه ها را، دوستانش اين طرف آن طرف تلفن کردند گفتند فلان دواي فرضاً کليه يا کبد يا چه، اين يک مقدار کمي مثلا از اين آمپول، چهار پنج تا دانه گير آورده. اين وقتي مي آورد و شما اهل معرفت دوا بوديد، چشم تان که مي خورد به اين بسته دارو و مي ديديد که آن چيزي که درد شما را برطرف مي کند، اين است. دکتر مي خواهد سوزن بزند، شما مي گوييد به چه زبان من از شما تشکر کنم؟! اشک در چشمت حلقه مي زد که چقدر اين محبت کرد، من چطوري جواب بدهم اين زحمتش را. آيا وقتي که به مصائب برخورد مي کنيم ما، گاهي مي شود اين طوري بشويم نسبت به خداي متعال؟! بگوييم خدايا! اگر يک ذره هم در ما فتور هست نسبت به شکر، تو بخشش به ضعف نفس ما. ما شهادت مي دهيم که اين بر ما لازم است. تشکر مي کنيم از لطف تو. ما يقين داريم که از تو جز خوبي برنمي آيد. اين مطلب يا بسيار نادر در زندگي ما اتفاق مي افتد يا اگر يک جاهايي هم اتفاق بيافتد، خيلي کم هست که حالا مثلا خب دل مان گرم بوده از جاهاي ديگر، يک مقدار مثلا بخشيديم. اگر اين مثال را بياوريد در سراسر جامعه، في جنب الله تبارک و تعالي شما بخواهيد صبر کنيد و شيرين صبر کنيد؛ فرض دارد که اضطرابي از ناحيه غير پيدا کنيد؟! هرچه اضطراب پيدا کنيد، آن وقت از ناحيه نفس خودمان اضطراب پيدا مي کنيم. ديگر نه از دشمنيِ دشمن خواهيم ترسيد و نه از بدخلقيِ دوست خواهيم رنج برد. حتي به ذهن مي رسد که از آزار هر صاحب ضرري، ما رنج نمي بريم؛ حيوانات باشند، چه باشد، هرچي باشد. فقط ناراحتي مان اين مي شود که نفس ما چه مي کند و از کجا مي آورد، چطور مي شود کار ما. حالا ما اضطراب مان از ناحيه نفس نيست نوعاً. آن موقعي هم که جَرِّمان سر نفس است، سر اين است که نفس چرا خوب براي نفس کار نمي کند. چرا طوري کار نمي کند که ما داخل همه، خلاصه برجستگي مان ظاهر بشود. چرا در فلان مورد، خلاصه ما نشد آن جور که بايد، دل مان مي خواست. سراغ آخرت هم که مي رويم، از همين باب مي رويم. سراغ آخرت هم که مي رويم، از بابِ که اين نفس ما در راه طاعت هم کوتاه مي آيد، آن جوري که بخواهيم ازش نماز شب و تهجد و آن جور دعا و آن جور زيارت و آن جور... آنجا هم سر مقام، دعوا داريم با نفس. اضطرابي که داريم، همه اش از شرايط مان هست. اضطراب مان از خود نفس نيست. اگر شفاي نفس را مي خواهيم، براي شفاي انتقال از يک رتبه نفس به رتبه ثاني هست. اگر اين جوري باشد وضع مان، کي ما معصومين را براي خودشان مي خواهيم و خداي متعال را براي خودش طاعت مي کنيم؟! اين حرف ها، در مرتبه خاطر. در عمل چي؟ در عمل، آن نفسي که براي خودش مي خواهد در مرتبه خاطر، در مرتبه فعل و خارج هم که مي رسد، از اعمال قلبي که پايش را بيرون مي گذارد و مي آيد در ذهن، برخورد به اشياء که مي کند، حسن ظنش همه اش حسن ظن هاي دنيوي است، سوء ظنش هم همه اش سوء ظن هاي دنيوي است. از آن مرتبه هم که مي آيد خارج تر و ظاهرتر، مي آيد در عالم جوارح، اينجا ديگر سستي اش ظاهرِ ظاهر مي شود. آن چيزهايي که در مرتبه قلب، يک مقدار مکتوم است، در مرتبه ذهن، يک مقدار ظهور بيشتري پيدا مي کند و حب و بغض اشياء است که سبک سنگيني مي کند و جمع بندي مي کند و نتيجه گيري مي کند. در مرتبه خارج که مي رسد، ديگر آدم خودش لااقل اگر روي فعلش دقت کند، ديگران نتوانند سر در بياورند، خودش خوب سر در مي آورد که چکار مي کند. سر در مي آورد که اين چقدرش في جنب الله تبارک و تعالي هست. اين جور است وضع ما. لذا من به ذهنم مي آيد که معناي صبر را و ساير مفاهيم را، ما درکش هم به ذهن مان نزديک نمي شود. درکِ متناسب با حالات فعلي مان متوجه مي شويم، نه آن طور که بايد. بعد خودمان را البته در همه اين مراتب، هم صابر، هم شاکر، هم مُسبّح، هم حامد، همه اين اوصاف مي دانيم، يک پا منتظريم که خب بسيار خب ملائکة الله هم خب کمک کنند و آنها هم استغفار کنند و آنها هم چنين و چنان کنند. اگر باطن عمل، خراب باشد، ملائکة الله بد بگويند، چکار کنيم؟! خداي نخواسته نفرين بکنند، چطور؟! آنها را خداي متعال خلق کرده براي اينکه کمک کنند به انسان، همه شان کمک هستند. از مرتبه اعلي که آنجا معناي کمک بودن شان، خدمتگزار بودن و خدمتکار بودن هست تا مرتبه ما ها که ان شاء الله تعالي اولين لحظات مرگ مي گويند نَحْنُ أَوْلِياؤُكُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا کمک هستيم. ولي خب شرط دارد تا کمک باشند. آنها کمک ظلم و فساد که نمي کنند. ملائکه که کمک ظلم و فساد نمي کند. آن شياطين هستند که کمک ظلم و فساد مي کنند. ما اگر اعمال مان باطنش فاسد باشد، آنها باطن عمل را مي فهمند، اهل فهم هستند. چطوري دعا کنند، استغفار کنند، طلب حفظ کنند، از خدا بخواهند؟! اميدواريم ان شاء الله تعالي در اين ايام که ماه مبارک شعبان است و منسوب به نبي اکرم هست، صلوات بر وجود مبارک ايشان، منشأ پاک شدن همه آلام بشود و خدا توفيقات همه مان را زيادتر کند. بارالها! کلمه حق را بر سراسر جهان بگستران. کلمه باطل را از زمين برکن. آنچه وعده به وليت فرموده اي هرچه زودتر به وي عنايت فرما. نائب رشيد وليت امام خميني را معزز و منصور بدار. لشکر اسلام در همه جبهه ها مخصوصا در برابر کفر صدامي پيروز گردان. لشکر کفر در همه زمينه ها مخصوصا کفر صدام در برابر اسلام مخذول گردان. بارالها! شهداي جنگ اسلام با کفر را محشور به حضرت سيدالشهداء بفرما. معلولين جنگ را شفاي عاجل کرامت فرما. بارالها! انتقال ما را از اين عالم به عالم ديگر به وسيله شهادت در راه خودت و براي خودت خالصاً لک قرار بده. علل و امراض ظاهري و باطني ما را، آنچه که ما مي توانيم التفاف بهش بکنيم و قصور مي ورزيم يا تقصير مي ورزيم و آنچه را که خب غرق درش هستيم، قدرت التفاف بهش هم بالمره نداريم و تو بر او آگاهي و شاهدي، تفضلاً به الهيت و ربوبيت خودت...